EXTREMİTE BOY KISALIĞI NEDENLERİ

Kongenital hastalıkları, büyüme plağının hasarlanması sonrası bacak boy farkı gelişmesi, geçirilmiş kırıklar sonrası bacak boy farkı gelişebilmektedir. Normal toplumda yapılan ölçümler sonucunda 2 cm kadar kısalık normal olarak kabul edilmiştir. Kişilerin çoğunluğu bu kısalığı fark edememektedir. Bu seviyedeki kısalığın tedavi edilmesi de gerekmemektedir. Eğer kişi bu farktan rahatsız ise ayakkabı içine konan tabanlıklar hastalar için çözüm olmaktadır. 2 cm’den fazla bacak boy eşitsizliği olan kişilerin kısa bacağı uzatma ameliyatları ile uzatılması gerekmektedir.

EXTREMİTE UZATMA TEDAVİSİ

Ekstremite uzatma, kemiği yavaş yavaş büyütme sürecidir. Ekstremite uzaması ekstremite uzunluk farklılıklarını ve konjenital kısa boyları düzeltmek için kullanılır ve genellikle ekstremite deformite düzeltmesi ile birlikte yapılır. Genellikle ekstremite uzatılması, bir bacağın geçirilmiş bir kaza sonucu kısa olması, doğumsal olarak bacakların boylarından fark olması, bazı kalıtsal hastalıklar nedeniyle boy kısalığı olan kişilere uygulanır.

Ekstremite uzatma “distraksiyon osteogenesiz” (kemikte oluşturulan kontrollü kırığın iyileşme döneminde oluşan yumuşak kemik dokusu (kalus) günde 1 mm germe yöntemiyle uzatılması ve uzatma tamamlandıktan sonra normal kemik dokusunun oluşması) yöntemiyle yapılmaktadır. Kalus dokusunun gerilmesi için ekstrenal fiksatörler kullanılmaktaydı. Komplikasyonları azaltmak için kemik içine yerleştirilen çivi üzerinden uzatma yöntemi (LON) geliştirildi. Günümüzde tamamen kemik içine yerleştirilen uzayabilen çiviler ile ekstremite uzatılması daha konforlu yapılabilmektedir.

MANYETİK UZAYABİLEN İNTRAMEDÜLLER ÇİVİ

Precice marka çiviler kemik içine yerleştiriliyor. Bu intramedüller çiviler dışarıdan uygulanan manyetik alan ile uzamakta ve sonuç olarak kemikte ve ekstremitede uzatma sağlanmaktadır. Gün içinde 3 kez manyetik alan uygulanmakta ve 1 mm uzama sağlanmaktadır. Her seferde 0,33 mm uzama sağlandığı için uzatma ağrıya neden olmamaktadır. Çivi yük taşımaya izin vermemektedir. Bu nedenle kemik oluşuncaya kadar gerekli uzayan ekstremiteye yük verilmemektedir. Yapılan çalışmalarda 1 cm uzamada kemik oluşması için ortama 1.12 (0.87-1.71) ay gerekmektedir. Örneğin femurda (uyluk kemiği) 5 cm uzatma için ortalama 5-6 ay bacağa yük verilmez.

Kaynak: Use of a magnetic bone nail for lengthening of the femur and tibia. Karakoyun O, Sokucu S, Erol MF, Kucukkaya M, Kabukçuoğlu YS.

MEKANİK UZAYABİLEN İNTRAMEDÜLLER ÇİVİ

Manyetik uzayabilen intramedüller çivilerden farklı olarak mekanik uzayabilen intramedüller çivilerde gün içinde hasta belli egzersizler (bacağı 9 derece döndürmek gibi egzersizler) yaparak bacakta uzatma sağlanmaktadır. Kemik oluşum süresi manyetik intramedüller çiviler ile aynıdır.

Kaynak: Intramedullary skeletal kinetic distractor in lower extremity lengthening. Karakoyun O, Küçükkaya M, Sökücü S.

KOMBİNE YÖNTEM İLE BACAK UZATMA

Kemik uzatmada 3 aşama vardır. İlk 5-7 gün kalusun oluşmasını bekleme süresi. 2. Evre uzatma evresi ve 3. Evre kemik oluşma evresidir. Kombine uzatma tekniğinde ilk 2 evre fiksatör ile yapılmakta ve 3. Evrede ise fiksatör çıkarılarak ameliyatta konan normal intramedüller çivi üzerinde tamamlanmaktadır. Böylelikle hasta üzerinde fiksatörün kalış süresi kısaltılmaktadır. İntramedüller uzayabilen çivilere göre parasal açıdan daha ekonomik bir yöntemdir. Kemik oluşma süresi diğer yöntemler ile aynıdır.

Kaynak: Lengthening over a retrograde nail using 3 Schanz pins. Kucukkaya M, Karakoyun O, Kuzgun U.

FİKSATÖRLER

Ekstremite uzatmasında tarihçe olarak Ilizarov’un eksternal fiksatör metodu önemli yer tutmaktadır. Bu yöntemde kemik dışına yerleştirilen fiksatör sistemi yardımıyla kemik uzatması yapılmaktadır. Bazı kemiklerde enfeksiyon olması, eğriliğin çok yüksek derecelerde olması, kemiğin ince olmasından dolayı intramedüller çiviler kullanılamayacağından uzatmalar eksternal fiksatörler ile yapılmaktadır. Günümüzde özellikle deformite (eğrilik) düzeltilmesi ile birlikte uzatma yapılacak ise bu yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemin önemli özelliği hastanın erken dönemde yük verebilmesidir.

Fiksatörün hasta üzerinde uzun süre durması, teller ve çivilerin deriye girme yerinde enfeksiyon geliştirebilmekte ve hastalar fiksatörle uzun süre yaşamak istememektedirler. Bu sebeplerle fiksatör süresini kısaltmak için kombine uzatma tekniği geliştirilmiştir. Bu teknikte kemik içine normal kırıklarda kullanılan kemik içi çiviler yerleştirilir. Gövde dışına fiksatör yerleştirilir. Fiksatör ile uzatma tamamlandıktan sonra kemik içine yerleştirilen intramedüler çivinin vidaları kilitlenir ve fiksatör tamamen çıkarılır. Yumuşak kemiğin sert kemik haline dönme sürecinde gövdeyi bu kemik içi çivi taşımaktadır. Böylelikle fiksatör sadece uzama yapılan dönemde hasta üstünde kalmaktadır.

Bu yöntem manyetik uzayabilen çiviler ile yapılan bacak uzatmaya göre enfeksiyon riski taşımaktadır. Fakat diğer yöntemlere göre daha ekonomiktir.

EXTREMİTE UZATMA TEDAVİ SONRASI

Ekstremite uzatılmasında; deri, kas, damar, sinir ve kemiğin kademeli uzatılmasıyla yapılır. Yumuşak dokular yavaş yavaş gerilerek çekildiği zaman vücut yeni yumuşak doku üretir. Genellikle yumuşak dokular günde 1mm uzatılır. Hızlı uzatma yapıldığında kemik oluşması gecikir veya oluşmaz, kaslarda gerginlik oluşur, sinirlerde hasarlanmalar meydana gelebilir. Daha yavaş uzatma yapılırsa kemik kaynaması erken olabilir. Ekstremite uzatılması iki safhada oluşur. Birincisi uzatma safhasıdır. Bu dönemde kemik uzatılır. Uzatma tamamlandıktan sonra ikinci safhaya geçilir. İkinci safhada kemiğin sertleşmesi için beklenir.

Başarılı bir uzatma için titiz cerrahi teknik, hastanın yakın takip edilmesi ve ciddi fizik tedavi rehabilitasyon gereklidir.

Uzatma cerrahisinin birçok potansiyel komplikasyonları vardır. Komplikasyonların çoğu ameliyat yapılmadan veya ameliyat ile tamamen geri iyileştirilebilir. Komplikasyonlar çok ciddi bir şekilde tedavi edilerek hastanın normal hayatına dönmelidir. Bu nedenle uzamanın sonuçları cerrahın deneyimine çok bağlıdır. Daha deneyimli bir cerrah sadece ameliyatı niçin daha iyi yapılacağını bilmekle kalmamış, aynı zamanda tedavinin sonunda artık bir sorun olmaması için komplikasyonları nasıl önleyeceğini ve tedavi edeceğini de bilir.